mud magazine
facebook twitter instagram

Stoffig

31/03/2016

Tekst en beeld: Lotte van Dulmen

Eindhoven is een bekende stad met een rijke geschiedenis, maar je loopt er vaak doorheen zonder ergens bij stil te staan. Veel van deze kennis is al tot stof vergaan en bij sommige generaties niet eens bekend. Zonde, want er zit soms zoveel meer achter een gebouw dan dat je in eerste instantie kunt zien. Daarom gaan we in deze oude stof weer wat leven blazen.

HET STATION
Ik begin met een gebouw waar dagelijks 200.000 mensen doorheen lopen. Nog steeds erg druk bezocht, maar waarvan de geschiedenis bij veel mensen verloren is gegaan. Ik heb het over station Eindhoven. In 1942 werden als gevolg van luchtbombardementen 250 panden verwoest. Ook het toenmalige station werd licht geraakt. In plaats van een grootschalige hersteloperatie greep de gemeente de veroorzaakte schade aan om een uitgebreid wederopbouw plan te introduceren. Alle problemen waar de stad voor de oorlog mee kampte zouden worden opgelost en het zou tegelijkertijd een nieuwe start voor de stad betekenen.

Het station zoals we het nu kennen is dus gebouwd tijdens de wederopbouw na de Tweede Wereldoorlog. Het was onderdeel van een totaalplan voor het in 1944 gebombardeerde centrum. Het voldeed aan de nieuwe NS-visie: het station als doorgangsruimte in plaats van verblijfsruimte. Daarom is het ook gebouwd bij een ruim voorplein aan een doorgaande weg. Op deze manier konden mensen gemakkelijk overstappen op auto en bus. Het is het derde station wat Eindhoven heeft gehad en het kreeg op 1 januari 2008 de status van Rijksmonument samen met 100 andere bouwwerken uit de wederopbouwperiode. Het is daarmee een van de grootste rijksmonumenten van de Lichtstad geworden.

Er word ook vaak gedacht dat het gevel van het station geïnspireerd zou zijn door een oude Philipsradio, de Philips Box15U. De radio is echter pas zeven jaar later ontworpen dan het station. De gelijkenis is dan ook alleen een leuke anekdote. De ware rede van de voorgevel is dat het ten opzichte van andere vervoersmiddelen een opvallende plaats moest innemen.

IMG_4406
DE WITTE DAME EN HET LICHTTORENTJE
En nu een ander gebouw dat velen wel kennen: De Witte Dame. Eind jaren 20 werd ze gebouwd in opdracht van Philips. Jarenlang werden hier gloeilampen geproduceerd. Het is dan ook niet heel gek dat het een icoongebouw werd dat symbool stond voor Eindhoven als industriestad. In de jaren 80 kwam het gebouw echter leeg te staan. De productie verplaatste naar andere landen en Philips wilde daarom het pand slopen. De gemeente verleende, door de grote historische waarde, hiervoor gelukkig geen vergunning. Het gebouw werd daarop gerenoveerd en heropend op 27 mei 1998 en bestaat vandaag de dag nog steeds.

Hoe het voormalige fabrieksgebouw aan zijn naam komt is niet helemaal duidelijk. Je zou denken door zijn witte kleur, maar niks is minder waar. Ondanks dat het in de jaren 1928-1931 al gebouwd is, heeft het pas in 1953 haar witte kleur gekregen. Andere redenen kunnen zijn dat de een er de gestalte van Koningin Emma in zag en een ander weer die van de Miss Blanche op de sigaretten van Philip Morris. Gezien de omvang van het gebouw valt ook te denken aan koningin Wilhelmina. Zo robuust als ze in haar witte baksteen oprijst tegen het Eindhovense stadscentrum aan. Maar hoe het gebouw dan ook aan zijn naam gekomen is, het blijft een belangrijk symbool.

Verder heb je nog het bekende Lichttorentje bovenop de Witte Dame. Vroeger doelde men met deze naam alleen op het zevenhoekige torentje. Nu wordt het hele pand ermee bedoeld. Alle delen van het totale complex van Philips werden tussen 1911 en 1921 gebouwd. De Lichttoren zelf was in 1921 aan de beurt. De Lichttoren, die midden in het centrum van Eindhoven is gevestigd, was een van de grootste productievestigingen van Philips. Vele decennia hebben verschillende generaties in deze gloeilampenfabriek gewerkt. Het oudste gedeelte dateert dan ook uit 1911. Het torentje diende ervoor om alle gloeilampen te testen en is toch wel het bekendste gedeelte van alles. Het gebouw is inmiddels een rijksmonument geworden en totaal gerenoveerd en vernieuwd.

IMG_4409
SINT-CATHARINAKERK
Als je ooit in Eindhoven bent geweest, heb je vast de Catherinakerk gezien. Een indrukwekkende kerk die ook voor evenementen als Glow gebruikt wordt. Tijdens dit evenement krijgt ze even de aandacht die ze verdient. Want als je ziet wat deze kerk en haar voorloper hebben meegemaakt, sta je wellicht versteld.

De voorloper van de Catharinakerk heeft het de afgelopen eeuwen niet rustig gehad. Ze werd voor het eerst in 1240 genoemd, toen het werd uitgeroepen tot een zelfstandige parochie. In 1399 werd de kerk zelfs verheven tot kapittelkerk. Deze gunstige gebeurtenissen werden echter achter zich gelaten, doordat in de eeuwen daarop de kerk regelmatig het doelwit werd van oorlogshandelingen. Zo werd ze in 1486 in brand gestoken door de Geldersen. Het herstellen van de kerk was pas in 1515 klaar. Maar dit duurde niet lang. In 1526 waaide de toren namelijk om en in 1543 waren er weer plunderingen door de Geldersen. Daarop werd de kerk getroffen door een stadsbrand in 1554 en in 1566 vond een Beeldenstorm plaats waarbij het beeld van Maria Presentatie vernield werd. Dit allemaal werd later nogmaals hersteld, maar in 1648 werd de katholieke kerk ook nog eens omgevormd tot een protestantse kerk door de Vrede van Münster. In 1798 werd het gebouw pas weer teruggegeven aan de katholieken, die het in 1810 pas weer hadden ingewijd.

Het gebouw vond men met de tijd echter te klein worden. Een noodkerk werd in gebruik genomen en de oude kerk werd zonder respect voor het verleden gesloopt. Hierop werd wel begonnen met de bouw van de huidige, neogotische kerk, die in 1867 werd ingewijd. Maar ook de kerk zoals we hem nu kennen is er niet zonder slag of stoot doorheen gekomen. Zo werd ze in 1942 en 1944 flink beschadigd door bombardementen. Na de oorlog volgde er gelukkig een restauratie. De oude ramen die het niet overleefd hadden, werden vervangen door glas-in-loodramen. En sinds 1972 mogen we ook de Catherinakerk een rijksmonument noemen.

IMG_4419
OORLOGS- EN BEVRIJDINGSMONUMENT
Nu een keer geen gebouw, maar een monument wat veel waarde heeft als je de betekenis kent. Het oorlogs- en bevrijdingsmonument op het Stadhuisplein. Als je het in eerste instantie bekijkt, zie je  een bronzen beeldengroep van drie mannenfiguren met neergebogen hoofden. Niet veel mensen staan meer stil bij dit beeld dat in 1954 voor het eerst onthuld is. Behalve jongeren die hier een ideale hangplek in vinden. Zonde. Want er zit zo’n mooi gebaar achter. De drie mannenfiguren staan namelijk symbool voor de burger, de soldaat en de verzetsman die hun leven hebben gegeven voor de vrijheid. Als je eens wat dichterbij zou komen, zie je dat er op het voetstuk vier kalkstenen tegels zijn aangebracht, met reliëf afbeeldingen van de Tweede Wereldoorlog en een tekst. Het geheel wordt dan weer omringd met door een tegelplateau met betonnen plaatjes. Aan de rand van het plateau kun je granieten blokken zien met daarop de namen van de Eindhovense oorlogsslachtoffers. Deze slachtoffers zijn opgedeeld in vijf groepen. Je hebt de militairen en burgers in militaire dienst, verzetsmensen, joodse inwoners, in de stad omgekomen inwoners en elders omgekomen inwoners. Hieronder staan de teksten die bij het monument zijn aangebracht. De tweede tekst wordt ook nog eens opgevolgd door de 1097 namen van Eindhovense oorlogsslachtoffers die op andere granieten blokken zijn aangebracht. Een prachtig monument, waarvan de betekenis zeker niet tot stof mag vergaan.

De eerste tekst die op het voetstuk te vinden is:
‘GIJ DIE HIER STAAT

GEDENK HUN DOOD

HUN OFFER GROOT

VOORDAT GIJ GAAT’.

En de tekst op het eerste granieten blok luidt:
‘HERINNER U DE NAMEN

1940-1945

ALLE IN DE TWEEDE WERELDOORLOG OMGEKOMEN INWONERS VAN DE GEMEENTE EINDHOVEN.

 

Mud Magazine werkt samen met een groep afstudeerders van Fontys Hogeschool Communicatie. Ze kregen van ons de opdracht om content rondom het thema Stof voor de nieuwste editie van Mud te maken. Lotte van Dulmen, maker van dit artikel, is één van deze studenten. Helaas konden we niet al het werk van de studenten kwijt in het magazine. Gelukkig is daar dan altijd nog de website.